Rechtbank Rotterdam vernietigt advocatenovereenkomst met wilsonbekwame cliënt.

Na een overlijden krijgen erfgenamen niet alleen te maken met de bezittingen van de erflater, maar ook met diens schulden en eerder aangegane verplichtingen. Soms komen daarbij overeenkomsten of facturen boven water waarvan de erfgenamen het bestaan niet kenden en waarvan zij zich afvragen of de erflater die verplichtingen nog wel bewust en weloverwogen is aangegaan.

Dat speelt in het bijzonder wanneer iemand op hogere leeftijd geestelijk of lichamelijk kwetsbaarder is geworden. Wat als de erflater kort voor het overlijden nog een overeenkomst heeft gesloten met bijvoorbeeld een aannemer, financieel adviseur of advocaat, terwijl hij of zij op dat moment de gevolgen daarvan mogelijk niet meer kon overzien? Zijn de erfgenamen dan aan die overeenkomst gebonden en komen de daaruit voortvloeiende kosten ten laste van de nalatenschap?

Die vragen bevinden zich op het snijvlak van het erfrecht en het algemene overeenkomstenrecht. Een recente uitspraak van de rechtbank Rotterdam laat zien dat de geldigheid van een door de erflater gesloten overeenkomst na overlijden ter discussie kan worden gesteld wanneer diens geestelijke vermogens ten tijde van het aangaan daarvan waren verstoord. De uitspraak is daarmee niet alleen relevant voor de bescherming van kwetsbare ouderen, maar juist ook voor erfgenamen die bij de afwikkeling van een nalatenschap worden geconfronteerd met onverwachte overeenkomsten en vorderingen.

Wat is wilsonbekwaamheid?

Men is wilsonbekwaam als men door een geestelijke stoornis, tijdelijk of blijvend, niet meer in staat is om diens belangen bij een bepaalde beslissing redelijk te beoordelen. Dat kan gaan om dementie, een hersenbloeding of een andere aandoening die het beoordelingsvermogen aantast. Wilsonbekwaamheid is geen vast label: iemand kan op het ene moment nog een boodschap kunnen doen, maar niet meer in staat zijn om een ingewikkelde overeenkomst te overzien.

Dit speelt regelmatig wanneer een kwetsbare oudere, soms al onder begeleiding of met een volmacht in het vooruitzicht, toch zelf nog een contract sluit. Na het overlijden komen de gevolgen daarvan voor rekening van de erfgenamen, die de nalatenschap hebben aanvaard en daarmee in de rechten en plichten van de erflater treden.

De wet en wilsonbekwaamheid

De wet beschermt mensen die door een geestelijke stoornis niet meer in staat zijn hun belangen te beoordelen. Artikel 3:34 van het Burgerlijk Wetboek (BW) bepaalt dat een verklaring die onder invloed van zo’n stoornis is afgelegd, vernietigbaar is als aannemelijk is dat de verklaring zonder die stoornis niet zou zijn afgelegd. Bij een blijvende stoornis geldt zelfs een onweerlegbaar vermoeden: is eenmaal vastgesteld dat iemand zijn belangen niet meer kon beoordelen, dan wordt de rechtshandeling geacht onder invloed daarvan te zijn verricht.

Voor de wederpartij, in dit geval de advocaat, biedt artikel 3:35 BW in beginsel bescherming als deze redelijkerwijs mocht vertrouwen op een geldige wilsverklaring. Die bescherming vervalt als de wederpartij wist, of had moeten weten, dat de ander wilsonbekwaam was. Voor erfgenamen is dit een belangrijk aanknopingspunt: als rechtsopvolgers van de erflater kunnen zij zich op deze vernietigingsgrond beroepen om overeenkomsten uit een periode van wilsonbekwaamheid ongedaan te maken.

Recente jurisprudentie

In de zaak die de rechtbank Rotterdam op 10 juni 2026 besliste (ECLI:NL:RBROT:2026:7474) had een advocaat een 82-jarige man in mei 2024 in een verpleeghuis bezocht en daar een opdracht tot rechtsbijstand aangenomen. Voor de man gold op dat moment een rechterlijke machtiging wegens een geestelijke stoornis, en hij had kort daarvoor de algemene volmacht aan zijn nicht ingetrokken. Tussen mei en november 2024 bracht de advocaat ruim 53.000 euro in rekening voor zijn werkzaamheden.

Na het overlijden van de man betwistten de erfgenamen dat er ooit een geldige opdracht tot stand was gekomen. De rechtbank stelde vast dat de erflater ten tijde van het sluiten van de overeenkomst zijn geestelijke vermogens blijvend of tijdelijk gestoord had, waardoor hij de betrokken belangen redelijkerwijs niet meer kon beoordelen. Op grond van artikel 3:34 BW was de overeenkomst daarom vernietigbaar.

De advocaat kon zich niet met succes op artikel 3:35 BW beroepen. Hij was op de hoogte van het medische dossier en van de rechterlijke machtiging en wist, of had moeten weten, dat zijn cliënt wilsonbekwaam was. De rechtbank oordeelde bovendien dat hij onrechtmatig had gehandeld door zonder geldige opdracht werkzaamheden te verrichten, zonder zich eerst van de wilsbekwaamheid van zijn cliënt te vergewissen. Hij werd veroordeeld tot een aanzienlijke schadevergoeding aan de erfgenamen.

Praktische adviezen

– Let op signalen van wilsonbekwaamheid bij een naaste, zoals een lopende rechterlijke machtiging, een ingetrokken volmacht of relevante medische diagnoses, en leg deze signalen tijdig vast.

– Ga als erfgenaam na het overlijden kritisch na welke overeenkomsten de erflater in de laatste levensfase heeft gesloten, zeker wanneer daarbij aanzienlijke bedragen zijn gemoeid.

– Verzamel medische informatie tijdig, want een medisch dossier of een indicatiebesluit kan doorslaggevend bewijs leveren voor wilsonbekwaamheid.

– Wacht met het zuiver aanvaarden van de nalatenschap totdat duidelijk is welke schulden en verplichtingen er zijn, en overweeg zo nodig beneficiaire aanvaarding.

– Schakel bij twijfel over de geldigheid van een overeenkomst tijdig een advocaat in om een beroep op vernietiging te laten beoordelen en onderbouwen.

Conclusie

Deze uitspraak laat zien dat de wet kwetsbare ouderen, en daarmee ook hun erfgenamen, beschermt tegen overeenkomsten die zijn gesloten op een moment dat iemand zijn belangen niet meer kon overzien. Tegelijk toont de zaak aan dat het voor erfgenamen niet vanzelfsprekend is om deze bescherming in te roepen. Dat vergt bewijs, juridische onderbouwing en tijdig handelen. Wie met deze situatie te maken krijgt, doet er verstandig aan zich vroeg te laten adviseren, zodat rechten niet verjaren of verwateren en de nalatenschap niet onnodig wordt belast.

Heeft u als erfgenaam vragen over een overeenkomst die uw overleden familielid nog heeft gesloten, of twijfelt u over de wilsbekwaamheid van een naaste bij het aangaan van verplichtingen? Neem dan contact op met mr. Angelique van den Eshoff van SPEE advocaten & mediation in Maastricht. Zij is gespecialiseerd in personen- en familierecht en erfrecht en denkt graag met u mee over een passende en zo mogelijk oplossingsgerichte aanpak.

mr. Angelique van den Eshoff, advocaat