De aandeelhoudersovereenkomst is, naast de statuten, het belangrijkste document waarin de onderlinge verhoudingen tussen de aandeelhouders worden geregeld. Bij BV’s staan er in de aandeelhoudersovereenkomst meestal bepalingen die het besloten karakter van de vennootschap moeten bewaken. Dit kan echter ook tot discussie leiden. Lees hier verder:

Wat zijn permitted transfer-clausules?

Aandeelhoudersovereenkomsten bevatten vaak strikte regels over de overdracht van aandelen. Dit om de stabiliteit van de vennootschap te waarborgen en ervoor te zorgen dat aandelen niet zomaar aan derden kunnen worden verkocht. In bepaalde gevallen kan het toch wenselijk zijn dat een aandeelhouder zijn aandelen vrijelijk kan overdragen – bijvoorbeeld aan een dochtervennootschap – zonder verplichtingen jegens andere aandeelhouders. In dat geval biedt de zogenaamde permitted transfer-clausule een uitkomst. Een te ruime of onduidelijke formulering van een dergelijke clausule kan echter leiden tot conflicten. Een recente uitspraak van de rechtbank Den Haag laat zien hoe belangrijk het is om voldoende aandacht te besteden aan de formulering van dit soort clausules.

De zaak in het kort

Een investeerder koopt in juni 2022 30% van de aandelen van een vennootschap tegen een bedrag van EUR 1.000.000. De overige 70% van de aandelen wordt gehouden door de oprichter van de vennootschap. Op enig moment vindt er een herstructurering plaats binnen de onderneming van de investeerder. Als gevolg hiervan draagt de investeerder met toestemming van de oprichter zijn aandelen over aan een 100% dochtervennootschap. De toestemming wordt verleend onder het voorbehoud dat de investeerder de uiteindelijke zeggenschap over de aandelen houdt. Deze afspraak wordt vastgelegd in een permitted transfer-clausule.

De dochtervennootschap van de investeerder draagt haar aandelen vervolgens over aan een door de investeerder opgerichte coöperatie. Deze coöperatie wordt bestuurd door zowel de investeerder als een derde. De derde verkrijgt daarbij een minderheidsbelang in de vennootschap van de investeerder. Op het moment dat de dochtervennootschap fuseert met de coöperatie, is de oprichter van mening dat er sprake is van een wijziging van zeggenschap. De oprichter beroept zich dan ook op de uitzondering van de permitted transfer-clausule en stelt dat, nu er sprake is van een wijziging van zeggenschap, een aanbiedingsplicht geldt. Met andere woorden: de aandelen hadden éérst aan de oprichter aangeboden moeten worden. De oprichter stapt om die reden naar de rechter.

Oordeel van de rechtbank

De rechtbank Den Haag oordeelde dat de overdracht van de aandelen aan de coöperatie binnen de reikwijdte viel van de overeengekomen permitted transfer-clausule. Daarbij speelde een belangrijke rol dat de overdracht plaatsvond binnen het concern van de investeerder en dat de clausule vrij ruim was geformuleerd. Er stond namelijk dat overdracht aan ‘iedere entiteit’ binnen de groep van de aandeelhouder was toegestaan, en dat dergelijke overdrachten uitdrukkelijk niet zouden leiden tot een aanbiedingsplicht.

Het feit dat een derde partij binnen de coöperatie een minderheidsbelang verkreeg, deed volgens de rechtbank niet af aan het karakter van de permitted transfer-clausule. De rechtbank achtte doorslaggevend dat de zeggenschap in essentie bij de oorspronkelijke investeerder bleef berusten, zoals contractueel was overeengekomen en ook feitelijk werd ingevuld.

De rechter gaf daarmee impliciet aan dat het economisch belang en de feitelijke zeggenschap zwaarder wogen dan de juridische vorm of de betrokkenheid van een derde partij met een relatief klein belang.

De volledige uitspraak kunt u hier teruglezen.

Wat betekent dit voor de praktijk?

Bovenstaande uitspraak laat zien dat het van groot belang is om permitted transfer-clausules op zorgvuldige en precieze wijze te formuleren. De volgende punten zijn van belang:

• Formuleer helder en precies: vage termen als “entiteit binnen het concern” of “controlebehoud” kunnen aanleiding geven tot discussie. Definieer sleutelbegrippen zoals “zeggenschap”, “dochtervennootschap”, en “economisch belang” duidelijk in de aandeelhoudersovereenkomst.
• Wees zorgvuldig met het toelaten van derden binnen de onderneming: de toelating van een derde binnen een concernentiteit (zoals hier bij de coöperatie) kan leiden tot discussie over de overgang van zeggenschap. Denk goed na over aanvullende voorwaarden in de clausule om dit te ondervangen.
• Stel grenzen: bepaal duidelijk binnen welke situaties een permitted transfer is toegestaan en wanneer de aanbiedingsplicht uit de statuten en de aandeelhoudersovereenkomst alsnog geldt. Overweeg om bijvoorbeeld een maximumpercentage vast te leggen voor indirecte belangen van derden, of om overdrachten aan bepaalde rechtsvormen (zoals coöperaties of trusts) expliciet uit te sluiten of daaraan voorwaarden te verbinden. Zo voorkomt u dat de regeling ruimer wordt uitgelegd dan de aandeelhouders bedoeld hebben.
  .

Conclusie

Permitted transfer-clausules bieden flexibiliteit aan ondernemingen en aandeelhouders, maar kunnen bij gebrekkige formulering leiden tot juridische geschillen. De zaak bij de rechtbank Den Haag onderstreept het belang van duidelijke afspraken over wie onder de reikwijdte van een dergelijke bepaling valt en wanneer er sprake is van een wijziging van zeggenschap.

Heeft u behoefte aan een check van uw aandeelhoudersovereenkomst of vragen over een permitted transfer-clausule? Neem gerust contact op met een van onze specialisten.