Een executeur krijgt vaak een grote mate van vertrouwen van de erflater. Hij beheert de nalatenschap, betaalt schulden en zorgt ervoor dat de laatste wensen van de overledene worden uitgevoerd. Juist omdat een executeur zoveel verantwoordelijkheid draagt, kunnen tijdens de afwikkeling van een nalatenschap vragen of geschillen ontstaan. Hebben erfgenamen recht op inzage in de financiële afwikkeling? Wanneer moet een executeur rekening en verantwoording afleggen? En wanneer eindigt zijn taak eigenlijk? Een recente uitspraak van het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden geeft hierover belangrijke duidelijkheid en biedt praktische handvatten voor zowel executeurs als erfgenamen.

De taak van de executeur

Op grond van artikel 4:144 van het Burgerlijk Wetboek heeft de executeur de taak om de goederen van de nalatenschap te beheren en de schulden van de nalatenschap te voldoen die tijdens zijn beheer uit die goederen behoren te worden voldaan. Het gaat hierbij om concrete schulden: denk aan de voldoening van begrafeniskosten, erfbelasting, legaten en andere lopende verplichtingen van de overledene. Zodra die schulden zijn betaald, rijst de vraag of de taak van de executeur daarmee is voltooid.

De casus: een broer en zus in conflict

In de zaak die op 20 januari 2026 werd beslist door het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden (ECLI:NL:GHARL:2026:265) was dit precies de vraag. De erflater was in 2023 komen te overlijden en had bij testament zijn beide kinderen als erfgenamen aangewezen. De zoon was als executeur benoemd; de dochter had de nalatenschap beneficiair aanvaard.

Al vroeg in het afwikkelingsproces ontstond er ernstige onenigheid. De dochter verweet haar broer tekortkomingen in zijn beheer: hij verstrekte onvoldoende informatie, er waren geschillen over nalatenschapsgelden en er bestond onduidelijkheid over een lening die de zoon aan de erflater had verstrekt. De voorzieningenrechter had de zoon eerder al meerdere malen veroordeeld om stukken te verstrekken, onder oplegging van dwangsommen. Uiteindelijk verzocht de dochter de kantonrechter om haar broer als executeur te ontslaan wegens ernstige tekortkomingen in zijn taak. De kantonrechter wees dit verzoek toe. De zoon stelde hoger beroep in.

Wanneer eindigt de taak van de executeur van rechtswege?

Het gerechtshof stelde in hoger beroep allereerst vast of de executeurstaak niet al van rechtswege was geëindigd. Artikel 4:149 lid 1 sub a van het Burgerlijk Wetboek bepaalt dat de taak van de executeur eindigt zodra hij zijn werkzaamheden als zodanig heeft voltooid. Het hof oordeelde dat dit het geval was: alle schulden van de nalatenschap waren inmiddels voldaan.

Wat resteert wanneer alle schulden zijn betaald, is doorgaans het verdelingsvraagstuk: wie krijgt welk deel van de nalatenschap? Dat is geen taak van de executeur. Het hof maakte uitdrukkelijk duidelijk dat de discussie over eventuele giften, de kwijtschelding van de lening aan de zoon en een mogelijke teruggave van te veel betaalde erfbelasting thuishoren in de verdeling van de nalatenschap, niet in de executele. Een lopend bezwaar bij de Belastingdienst over de erfbelasting, dat hooguit tot een teruggave kan leiden, geeft de executeur evenmin reden om zijn taak voort te zetten. Die teruggave is een vordering die bij de verdeling aan de orde komt.

Dit is een belangrijk praktisch inzicht. De executele is niet bedoeld als instrument om alle resterende nalatenschapskwesties op te lossen. Zodra de schulden zijn voldaan, eindigt de executeurstaak van rechtswege, ongeacht of er nog inhoudelijke geschilpunten openstaan die bij de verdeling horen.

Ontslag van de executeur: toetsing achteraf?

De zoon had zijn hoger beroep mede gericht op een moreel-ethisch belang bij herziening van het ontslagbesluit. Hij wilde dat het hof de beschikking van de kantonrechter inhoudelijk zou beoordelen en het ontslag als onterecht zou bestempelen. Het hof verwierp dit. Nu de taak van de executeur van rechtswege was geëindigd, ontbrak een voldoende belang om het destijds gegeven ontslag alsnog te beoordelen. Een moreel-ethisch belang is daarvoor ontoereikend.

Rekening en verantwoording: de juiste procedurele weg

Een tweede substantieel punt betrof de rekening en verantwoording. Op grond van artikel 4:151 van het Burgerlijk Wetboek is de executeur verplicht om bij het einde van de executele rekening en verantwoording af te leggen aan de erfgenamen. Die verplichting volgde ook uit het testament zelf. De dochter had de kantonrechter verzocht om haar broer hiertoe te veroordelen, maar het verzoek was door de kantonrechter afgewezen. In hoger beroep probeerde zij dit alsnog te bereiken.

Het hof bevestigde de afwijzing, maar op een opmerkelijke grond: de procedure was op de verkeerde manier ingeleid. Een procedure tot het afleggen van rekening en verantwoording moet worden gestart met een dagvaarding, niet met een verzoekschrift. Artikel 771 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering schrijft dit uitdrukkelijk voor. Nu de dochter haar verzoek met een verzoekschrift had ingediend, was de procedurele route onjuist en diende het verzoek te worden afgewezen.

Dit is een les voor erfgenamen in vergelijkbare situaties. Wie een executeur in rechte wil dwingen tot het afleggen van rekening en verantwoording, moet niet kiezen voor een verzoekschriftprocedure maar voor een dagvaardingsprocedure. Een fout op dit punt kan tot afwijzing leiden, ongeacht de inhoudelijke merites van het verzoek.

Praktische gevolgen voor erfgenamen en executeurs

Deze uitspraak heeft een aantal duidelijke praktische gevolgen. Voor erfgenamen die ontevreden zijn over het functioneren van een executeur, is het allereerst van belang te beoordelen of de executeurstaak al dan niet van rechtswege is geëindigd. Zijn alle schulden van de nalatenschap voldaan, dan staat vast dat de executele niet voortduurt enkel omdat er nog inhoudelijke geschillen lopen over de verdeling. Wie in die situatie toch rekening en verantwoording wil afdwingen, dient daarvoor een dagvaardingsprocedure te starten en niet een verzoekschriftprocedure.

Voor de executeur zelf bevat de uitspraak ook een boodschap. Zodra alle schulden zijn voldaan, eindigt de executele van rechtswege. Resterende kwesties over giften, leningen of belastingteruggaven horen thuis in de verdeling. Het is niet de taak van de executeur om ook die fase te begeleiden, tenzij het testament hem daartoe uitdrukkelijk bevoegd heeft gemaakt.

Advies nodig?

Heeft u vragen over de afwikkeling van een nalatenschap, de bevoegdheden van een executeur of het afdwingen van rekening en verantwoording? Neem dan contact op met mr. Angelique van den Eshoff van SPEE advocaten & mediation. Als gespecialiseerd erfrechtadvocaat en nalatenschapsmediator staat zij u bij in alle fasen van het nalatenschapsproces en helpt zij u de juiste stappen te zetten om uw belangen te beschermen.