Nieuw standpunt Belastingdienst heeft grote gevolgen voor scheidende echtgenoten

Bij een echtscheiding worden veel financiële zaken geregeld: de verdeling van de woning, spaargelden, schulden en ook het tijdens het huwelijk opgebouwde pensioen. Over dat laatste is op 5 maart 2026 een opvallend nieuw standpunt gepubliceerd door de Kennisgroep van de Belastingdienst (KG:063:2026:1). De boodschap is helder: wie bij een echtscheiding “om niet” afziet van zijn of haar recht op pensioenverevening, verricht daarmee een belaste schenking. Dit standpunt bevestigt formeel wat in de praktijk al jaren als een sluimerend risico werd gezien, maar waarover jarenlang geen duidelijkheid bestond. Voor echtgenoten én hun adviseurs kan dit verstrekkende gevolgen hebben en die mogen niet over het hoofd worden gezien.

Wat is pensioenverevening?

De Wet verevening pensioenrechten bij scheiding (Wvps) regelt de verdeling van het tijdens het huwelijk opgebouwde ouderdomspensioen bij echtscheiding. De hoofdregel is dat beide echtgenoten elk recht hebben op de helft van het ouderdomspensioen dat de ander gedurende het huwelijk heeft opgebouwd. De echtgenoot die het pensioen niet zelf heeft opgebouwd, de zogenoemde vereveningsgerechtigde, krijgt daarmee een zelfstandig recht op uitbetaling door de pensioenuitvoerder.

Het gaat hier dus niet om een vermogensbestanddeel dat bij de scheiding wordt verdeeld zoals een bankrekening of een woning. Pensioenaanspraken vallen juridisch gezien juist buiten de huwelijksgemeenschap. Artikel 1:94 lid 2 sub b BW bepaalt uitdrukkelijk dat aanspraken waarop de Wvps van toepassing is, niet tot de huwelijksgemeenschap behoren. De Wvps is een afzonderlijk regime dat naast het huwelijksvermogensrecht staat en van toepassing is ongeacht welk huwelijksgoederenregime tussen partijen geldt.

In de praktijk kiezen echtgenoten bij scheiding soms bewust voor een afwijkende regeling. De Wvps staat dat toe: partijen kunnen in huwelijkse voorwaarden of in het echtscheidingsconvenant afspraken maken die de standaardverevening opzijzetten, bijvoorbeeld door volledig of gedeeltelijk af te zien van verevening, of door een ander percentage overeen te komen.

Het nieuwe standpunt van de Belastingdienst (KG:063:2026:1)

In het op 5 maart 2026 gepubliceerde standpunt beantwoordt de Kennisgroep van de Belastingdienst de volgende vraag: is er sprake van een schenking als een echtgenoot bij echtscheiding uit vrijgevigheid (gedeeltelijk) afziet van zijn recht op pensioenverevening?

Het antwoord is ondubbelzinnig: ja, als die echtgenoot voor het afzien niet wordt gecompenseerd.

De Belastingdienst baseert zich hierbij op het fiscale schenkingsbegrip uit artikel 7:186 lid 2 BW, waarnaar artikel 1 lid 7 van de Successiewet 1956 verwijst. Een schenking vereist drie elementen: verarming van de schenker, verrijking van de ontvanger, en een bevoordelingsbedoeling (de wil om de ander te bevoordelen). De Belastingdienst stelt dat bij het om niet afzien van pensioenverevening aan alle drie de vereisten is voldaan: de vereveningsgerechtigde verarmt (zijn recht op pensioenuitkeringen vervalt), de vereveningsplichtige verrijkt (hij of zij wordt als enige gerechtigd tot dat pensioengedeelte), en de bevoordelingsbedoeling is aanwezig omdat de afstand expliciet en bewust wordt gedaan.

De wet en de juridische achtergrond

Het standpunt van de Belastingdienst staat in een bredere juridische context. Zoals hiervoor vermeld, vallen pensioenaanspraken niet in de huwelijksgemeenschap (art. 1:94 lid 2 sub b BW). De Wvps, die op 1 mei 1995 in werking trad, regelt de pensioenverevening als een zelfstandige aanspraak buiten de vermogensverdeling. Dat betekent dat de vereveningsgerechtigde een afdwingbaar recht heeft: hij of zij kan het mededelingsformulier binnen twee jaar na de echtscheiding naar de pensioenuitvoerder sturen zonder dat de handtekening van de ex-echtgenoot nodig is.

Juist dit afdwingbare karakter maakt het afzien van verevening tot een vermogensverschuiving die de Belastingdienst als schenking kwalificeert. Wie afstand doet van een afdwingbaar recht zonder daarvoor iets terug te ontvangen, bevoordeelt daarmee de andere partij.

De echtgenoten kunnen de toepassing van de Wvps uitsluiten bij huwelijkse voorwaarden of in het echtscheidingsconvenant (art. 2 lid 1 Wvps en art. 1:155 BW). Die contractsvrijheid doet echter niets af aan de fiscale gevolgen: ook een dergelijke contractuele uitsluiting zonder tegenprestatie is een schenking.

Een jarenlang sluimerend risico

Het standpunt van de Belastingdienst is nieuw in de zin dat het nu formeel is vastgelegd, maar de discussie is niet nieuw. In de literatuur werd al eerder, onder meer door pensioendeskundigen, de vraag opgeworpen of het afzien van pensioenverevening een belaste schenking oplevert. Sommige deskundigen betoogden van niet, omdat de wetgever partijen de vrijheid geeft om van de standaardverdeling af te wijken en er daardoor geen dwingende aanspraak bestaat. In die redenering ontbrak de bevoordelingsbedoeling.

De Belastingdienst verwerpt deze redenering en volgt de lijn dat de afdwingbaarheid van het vereveningsrecht het doorslaggevende argument is. Eerdere publicaties geven aan dat de praktijk jarenlang anders liep: de fiscus gedoogde dat partijen zonder fiscale gevolgen konden afzien van verevening en legde geen aanslagen op. Met het nu gepubliceerde standpunt is dat gedoogbeleid formeel ten einde.

Praktische adviezen

• Zorg altijd voor compensatie: als een echtgenoot wil afzien van pensioenverevening, zorg er dan voor dat dit wordt gecompenseerd. Dat kan door de echtgenoot die afziet een ander vermogensbestanddeel toe te bedelen, bijvoorbeeld een groter aandeel in de overwaarde van de woning of een hogere uitkering ineens. Bij een aantoonbare en evenwichtige compensatie is er geen sprake van verarming en daarmee ook geen schenking.
• Leg compensatie schriftelijk vast: documenteer in het echtscheidingsconvenant expliciet dat en op welke wijze de compensatie voor het afzien van verevening plaatsvindt. Vage formuleringen volstaan niet. De fiscus zal bij een eventuele controle willen zien dat de waarde van het prijsgegeven recht daadwerkelijk is verdisconteerd.
• Laat de waarde van het pensioenrecht berekenen: om een evenwichtige compensatie te kunnen afspreken, is het noodzakelijk de contante waarde van het vereveningsrecht te kennen. Schakel hiervoor tijdig een actuaris of pensioenadviseur in, zodat u niet voor verrassingen komt te staan.
• Houd rekening met de vrijstellingen voor schenkbelasting: mocht er toch sprake zijn van een schenking tussen (ex-)echtgenoten, houd dan rekening met de jaarlijkse vrijstelling voor schenkbelasting. Het gaat bij pensioenverevening doorgaans om aanzienlijke bedragen, zodat de vrijstelling snel wordt overschreden.
• Huwelijkse voorwaarden met pensioenafspraken: overweeg bij het opstellen of wijzigen van huwelijkse voorwaarden ook de fiscale gevolgen van afwijkende pensioenafspraken mee te nemen. Wat civielrechtelijk mogelijk is, kan fiscaalrechtelijk onverwachte consequenties hebben.
  .

Conclusie

Het standpunt van de Kennisgroep van de Belastingdienst van 5 maart 2026 (KG:063:2026:1) maakt duidelijk dat het om niet afzien van pensioenverevening bij echtscheiding een belaste schenking oplevert waarover schenkbelasting is verschuldigd. Dit is een belangrijk signaal voor de scheidingspraktijk: waar pensioenverevening in veel convenanten zonder verdere fiscale aandacht werd weggeschreven, is dat vanaf nu niet langer mogelijk zonder risico’s. De sleutel ligt in een evenwichtige compensatie die schriftelijk en controleerbaar wordt vastgelegd. Pensioen is bij uitstek een onderwerp waarbij het financieel en juridisch belang groot is en waarbij een integrale aanpak onmisbaar is.

Heeft u vragen over pensioenverevening, de gevolgen van het nieuwe standpunt van de Belastingdienst of de financiële afwikkeling van uw scheiding in brede zin?

Neem dan contact op met mr. Angelique van den Eshoff van SPEE advocaten & mediation in Maastricht. Als gespecialiseerde familie- en erfrechtadvocaat begeleidt zij u bij de volledige financiële en juridische afwikkeling van uw scheiding, inclusief de pensioenverdeling. Zij denkt graag met u mee over een evenwichtige en verantwoorde oplossing.